Thường trú nhân Nhật Bản (Permanent Residence, PR) là quyết định riêng của Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh (ISA), không tự được cấp chỉ vì đã sống mười năm hoặc vừa đạt 80 điểm Highly Skilled Professional (HSP). Hướng dẫn ISA ngày 01/10/2026 vẫn có lộ trình thường 10 năm cư trú liên tục, trong đó có 5 năm liên tục thuộc diện lao động/cư trú đủ điều kiện, và lộ trình nhanh cho người có điểm chuyên môn cao hoặc một số diện gia đình. Nhưng thuế, lương hưu, bảo hiểm, nghĩa vụ hành chính, lịch sử ra vào nước và cách ứng xử là những phần xét riêng trên mọi lộ trình.
Đừng dùng hướng dẫn tiếng Anh cũ khi điều kiện đã đổi. Tài liệu trước tháng 10/2026 có thể nói vợ/chồng của người Nhật chỉ cần 3 năm kết hôn + 1 năm sống ở Nhật. Hướng dẫn tiếng Nhật mới tháng 10/2026 nêu điều kiện đối với ngoại lệ liên quan là 5 năm hôn nhân thực sự và 3 năm cư trú liên tục ở Nhật. Người từng dự tính đủ điều kiện theo quy tắc cũ không nên trả tiền làm hồ sơ chỉ dựa trên lời quảng cáo cũ.
Lộ trình nào thực sự có cơ sở?
| Hồ sơ điển hình | Mốc cần đối chiếu theo hướng dẫn 10/2026 | Bằng chứng còn phải có |
|---|---|---|
| Kỹ sư ở Nhật 10 năm, 5 năm gần nhất ở diện công việc đủ điều kiện | Lộ trình thường 10 năm | Cư trú liên tục, thuế/bảo hiểm, thu nhập đủ ổn định, tư cách và thời hạn thẻ thực tế |
| Chuyên gia đạt ít nhất 70 điểm HSP trong 3 năm liên tục | Có thể xét ngoại lệ 3 năm | Bảng điểm và giấy tờ chứng minh cả hiện tại và ba năm trước |
| Chuyên gia đạt ít nhất 80 điểm trong 1 năm liên tục | Có thể xét ngoại lệ 1 năm | Chứng minh đủ điểm hiện nay và thời điểm một năm trước, không chỉ bảng tự chấm hôm nay |
| Vợ/chồng của công dân Nhật, hôn nhân thật | Điều kiện đặc thù 5 năm hôn nhân và 3 năm liên tục ở Nhật trong bản mới | Chứng cứ quan hệ, cư trú và các nghĩa vụ công khác |
| Chỉ sống bằng một số dạng Designated Activities để tìm việc | Không phải mọi thời gian có mặt đều được tính vào 10 năm chuẩn | Phải đối chiếu đúng loại tư cách từng giai đoạn, không chỉ lịch |
ISA giải thích một số kỳ Designated Activities như tiếp tục tìm việc có thể không được tính; Technical Intern Training và Specified Skilled Worker (i) cũng không tự trở thành năm thuộc nhóm công việc đủ điều kiện trong yêu cầu 5 năm thông thường. Phải lập lịch sử từng tư cách.
Những điểm thay đổi quan trọng từ 1/10/2026
Hướng dẫn chú trọng cụ thể hơn việc tuân thủ pháp luật nhập cư và nghĩa vụ công, năng lực tự ổn định cuộc sống, khả năng tiếng Nhật và hiểu quy tắc sinh hoạt. Một số tình huống còn xét việc học của trẻ em trong hộ gia đình. Đây là đánh giá lợi ích công theo trường hợp, không phải công thức điểm số đủ là được chấp thuận.
Thời hạn tư cách đang giữ: thông thường người xin PR phải có thời hạn lưu trú tối đa sẵn có của loại tư cách hiện tại. Hồ sơ nộp đến ngày 31/03/2027 vẫn có quy tắc chuyển tiếp xem thời hạn 3 năm là đáp ứng tiêu chí tối đa trong một số trường hợp. Từ 01/04/2027, ngoại lệ bị thu hẹp: phải có thẻ 3 năm hợp lệ vào 31/03/2027, nộp lần đầu sau ngày đó và đáp ứng điều kiện quyết định trong thời hạn thẻ 3 năm được nêu. Có thẻ 3 năm không phải quyền miễn vĩnh viễn yêu cầu thời hạn tối đa.
Vắng mặt lâu: hướng dẫn nêu các ví dụ rủi ro như ra khỏi Nhật từ 6 tháng trong một chuyến không có giải thích hợp lý, hoặc vắng mặt từ 2 năm 6 tháng cộng dồn trong 10 năm. Không phải mọi lần về chăm người nhà đều tự bị loại, nhưng phải có ngày xuất nhập cảnh và giấy tờ nêu lý do thật.
HSP: điểm phải có ở cả quá khứ
Ví dụ 1: kỹ sư có lương tăng, hôm nay tính 82 điểm. Không thể khẳng định đủ đường 1 năm nếu không chứng minh đã đạt 80 điểm tại mốc một năm trước và có thời gian cư trú đáp ứng. Mức lương hoặc học vị mới đạt năm nay không thể tính ngược vào năm ngoái.
Ví dụ 2: kỹ sư có 75 điểm hôm nay và 73 điểm ba năm trước có thể đánh giá diện 3 năm với ngưỡng 70 điểm, kèm hợp đồng, lương, bằng cấp và kinh nghiệm ở đúng thời điểm. Trong trường hợp đáp ứng quy định tính điểm hồi tố, người đó không nhất thiết phải từng cầm đúng thẻ HSP trong toàn bộ ba năm, nhưng điểm hồi tố vẫn cần chứng minh và mọi tiêu chuẩn khác còn áp dụng.
Tạo hai tập hồ sơ: mốc hiện tại (hợp đồng, thu nhập, học vị, kinh nghiệm, ngoại ngữ/nghiên cứu) và mốc lịch sử (hợp đồng cũ, bảng lương, thuế, những bằng cấp đã có lúc ấy). Diện J-Skip cho một số nhân lực đặc biệt có lộ trình riêng; mức lương cao không tự chứng minh toàn bộ yêu cầu.
Thuế, lương hưu và y tế: đủ lương chưa chắc đủ điều kiện
ISA xem xét thuế cư dân/thuế quốc gia, đóng lương hưu công, phí bảo hiểm y tế, báo cáo và nghĩa vụ công khác. Cần giấy xác nhận ấn định và nộp thuế từ địa phương, lịch sử đóng hưu và bảo hiểm cùng giấy chứng minh nghề nghiệp/tài chính.
Thất bại thường gặp: A sống ở Nhật 11 năm, có công việc tốt và thu nhập ổn định nhưng đã bỏ nộp hưu hai đợt, đóng thuế cư dân chỉ sau khi bị nhắc cưỡng chế. Việc thanh toán đủ hôm nay không tự xóa lịch sử nộp muộn. Lấy chứng từ có ngày thanh toán thực, giải trình trung thực và cân nhắc hoãn nộp PR thay vì chắp vá giấy cũ.
Vợ/chồng của người Nhật có thể được ngoại lệ riêng với một số tiêu chí hành vi tốt và sinh kế độc lập theo luật, nhưng không có nghĩa miễn mọi xét duyệt về lợi ích công, nghĩa vụ nộp tiền, tình trạng cư trú hoặc sự ổn định gia đình.
Hồ sơ và quyết định thực tế
Lập dòng thời gian toàn bộ tư cách cư trú và gia hạn, ngày ra/vào Nhật, công việc và chuyển việc, thu nhập/hộ gia đình, thuế, hưu, bảo hiểm, vi phạm/tiền phạt nhỏ và việc học của con nếu có. Nếu đi đường nhanh, đính kèm chứng cứ kết hôn hoặc bảng tính điểm HSP có ngày tháng. Dùng thủ tục PR chính thức của ISA để xác nhận danh sách giấy tờ dành riêng cho loại hồ sơ, số năm thuế phải có và cơ quan nộp theo địa chỉ hiện tại.
Trong lúc chờ quyết định PR, vẫn phải duy trì và gia hạn tư cách lưu trú đang có nếu đến hạn. Nộp PR không tự gia hạn visa, không cấp quyền làm việc mới và không hứa phê duyệt. Nếu mất việc hoặc ra nước ngoài lâu trong khi chờ, hãy xác định tác động trước khi hành động.
Nếu chưa đủ hoặc bị từ chối: dùng tư cách hiện có hợp pháp, làm rõ thiếu ở mốc thời gian nào, nghĩa vụ nào hoặc chứng từ nào; không mua gói “bao đậu 80 điểm”. Khi có tranh chấp luật/thuế thực sự, cân nhắc chuyên gia Nhật có giấy phép; không làm giấy tờ lùi ngày.
Hành động hôm nay: mở bản hướng dẫn ISA 01/10/2026, đặt lịch sử tư cách của mình cạnh ngưỡng cần thiết, gom chứng từ thuế-hưu-bảo hiểm có mốc thời gian, tính ngày sớm nhất có cơ sở để nộp, chứ không tự tính ngày chắc chắn được PR.