Trước khi rời Nhật Bản lâu dài, hãy làm thông báo chuyển ra nước ngoài ở quận/thành phố, quyết toán vấn đề bảo hiểm và thuế, rồi mới quyết định có nên nhận tiền lương hưu một lần hay giữ thời gian đã đóng để hưởng hưu về sau. Hủy hợp đồng điện thoại và lên máy bay không đồng nghĩa đã xử lý đăng ký cư trú, thẻ cư trú, thuế cư dân và thuế thu nhập. Mỗi thủ tục có thời điểm riêng.
Có hai nhóm quyết định: việc phải xong trước chuyến bay và có nộp hồ sơ nhận tiền hưu một lần trong vòng hai năm sau khi không còn địa chỉ tại Nhật hay không. Nhóm thứ hai là tùy chọn; lấy tiền sớm có thể làm bạn mất hẳn những năm hưu có giá trị nếu dự định trở lại Nhật hoặc được cộng gộp thời gian theo hiệp định an sinh xã hội.
Lịch chuẩn bị trước khi rời Nhật
| Thời điểm | Việc cần làm | Tại sao |
|---|---|---|
| Trước 4–6 tuần | Báo ngày cuối cho công ty, chủ nhà, bảo hiểm, điện nước; giữ bảng lương, mã hưu, giấy thuế | Sau khi đi có thể khó xin lại |
| Trước ngày chuyển ra nước ngoài | Nộp tenshutsu-todoke (転出届) tại quận/thành phố đang đăng ký | Chấm dứt ghi nhận cư trú địa phương, khác với chỉ ra sân bay |
| Trước khi dừng bảo hiểm | Xác định bảo hiểm công ty hay NHI, thời điểm hết hiệu lực, phí chưa nộp hoặc hoàn | Hóa đơn có thể đến sau lần khám cuối |
| Trước khi đi | Hỏi thuế cư dân theo ngày 1/1 và có cần đại diện thuế hay không | Rời Nhật không tự xóa nợ thuế |
| Tại sân bay nếu đi vĩnh viễn | Làm theo yêu cầu ISA về trả thẻ cư trú khi rời không có quyền tái nhập | Giữ thẻ hết hiệu lực không duy trì tư cách |
| Sau khi đi | Cân nhắc lợi ích hưu tương lai so với khoản trả một lần rồi mới nộp trong hạn | Nhận tiền có thể xóa toàn bộ kỳ đóng trước đó |
ISA hướng dẫn chuyển ra nước ngoài yêu cầu làm thông báo chuyển đi tại địa phương trước khi chuyển. Japan Pension Service yêu cầu người xin hoàn hưu không còn địa chỉ tại Nhật. Đổi địa chỉ với ngân hàng không thay thế hồ sơ quận.
Nhận tiền hưu một lần: có đủ điều kiện và có nên nhận?
Theo mẫu chính thức của Japan Pension Service, điều kiện chủ yếu gồm: không mang quốc tịch Nhật, đã ra khỏi hệ thống bảo hiểm hưu Nhật, có ít nhất 6 tháng tham gia/đóng đủ chuẩn, không còn địa chỉ tại Nhật và chưa từng có quyền nhận các khoản hưu Nhật như hưu tuổi già/khuyết tật. Thường phải nộp hồ sơ trong hai năm từ khi không còn địa chỉ tại Nhật. Chỉ ở Nhật lâu nhưng chưa nộp tiền hưu không tự tạo sáu tháng đủ điều kiện.
Mốc 120 tháng/10 năm: nếu đã có 120 tháng đủ điều kiện hưởng hưu tuổi già, thường không thể xin trả một lần và nên xem quyền hưởng hưu thông thường. Trong một số hiệp định an sinh, thời gian từ quốc gia ký kết có thể ảnh hưởng việc tính điều kiện; không chỉ đếm tháng thực nộp trực tiếp ở Nhật.
Trần tính tiền 60 tháng không phải “hoàn lại tối đa 5 năm đóng”. Với các kỳ tham gia sau thay đổi 2021, công thức khoản trả một lần thường xét tối đa 60 tháng, ngay cả nếu đã có 61–119 tháng. Một số hồ sơ chỉ có kỳ trước tháng 4/2021 áp dụng trần 36 tháng. Nhưng một khi nhận khoản trả một lần, toàn bộ thời gian đã tham gia hưu Nhật trước lần nhận đó sẽ không còn được tính, chứ không phải chỉ 60 tháng dùng tính tiền.
Hai người khác nhau:
- A đã đóng 30 tháng và không định trở lại: có thể đủ điều kiện nhận tiền một lần. Tuy nhiên trước khi nộp nên kiểm tra có hiệp định cộng gộp thời gian hưu với nước quê hay không; không thể suy ra khoản tiền chính xác chỉ từ con số 30 tháng.
- B đã có 90 tháng, có thể quay lại: số tiền hoàn có thể chỉ tính 60 tháng, trong khi toàn bộ 90 tháng trước khi nhận sẽ mất quyền tính hưu. Giữ 90 tháng để cộng gộp hoặc hoàn thành quyền hưu sau này có thể đáng giá hơn khoản tiền mặt.
Japan Pension Service về hiệp định an sinh nói một số nước được cộng gộp kỳ đóng, nhưng hiệp định tránh đóng trùng không nhất thiết bao gồm cộng gộp thời gian hưởng hưu. Hãy đọc điều khoản với đúng nước và trường hợp của mình.
Cách nộp hồ sơ mà không mất chứng từ và quyền hoàn thuế
Tải mẫu mới nhất từ Japan Pension Service. Bộ chứng từ thường bao gồm hộ chiếu, bằng chứng đã không còn địa chỉ Nhật, thông tin tài khoản ngân hàng đứng tên người nhận (ngân hàng, chi nhánh), và Basic Pension Number.
Nếu gửi hồ sơ bưu điện khi vẫn chưa ra nước ngoài, hướng dẫn yêu cầu Japan Pension Service nhận đơn sau ngày chuyển đi đã được ghi nhận, để điều kiện không còn địa chỉ được thỏa mãn. Nộp quá sớm có thể bị trả hồ sơ; bỏ lỡ hai năm có thể hết quyền. Giữ bản sao và số theo dõi, không tin người môi giới hứa mức hoàn bảo đảm.
Thuế khác nhau giữa hai hệ thống:
- Khoản một lần từ Employees’ Pension Insurance trả cho người không cư trú thường bị giữ lại 20,42% thuế.
- Khoản một lần từ National Pension không áp dụng khoản giữ thuế đó.
- Có thể có cơ chế khai thuế thu nhập hưu trí để yêu cầu điều chỉnh/hoàn thuế đã giữ, nhưng không tự động và không bảo đảm được hoàn toàn bộ 20,42%.
Có thể cần đại diện thuế cư trú ở Nhật để hỗ trợ hồ sơ; giữ thông báo trả tiền hưu. Cơ quan thuế quốc gia NTA còn có quy tắc riêng về khai thuế trước khi xuất cảnh hoặc cử đại diện rồi khai đúng kỳ sau. Không nhầm thủ tục thuế thu nhập quốc gia với thu thuế cư dân địa phương.
Thuế cư dân: ngày 1 tháng 1 rất quan trọng
Quận Shinjuku giải thích rằng người có địa chỉ cư trú tại địa phương vào ngày 1/1 có thể phải chịu thuế cư dân (jūminzei) dựa trên thu nhập chịu thuế năm trước, với giấy thông báo phát hành sau đó. Rời Nhật vào tháng 2, tháng 4 hoặc tháng 10 không tự xóa khoản thuế phát sinh theo ngày 1/1 của năm đó.
Ví dụ: Bạn có địa chỉ ở quận vào 01/01/2026, rời Nhật vào 10/2026. Thuế cư dân năm 2026 vẫn có thể phải thanh toán; hỏi công ty và quận xem phần còn lại được khấu trừ vào lương cuối, nộp ngay hay cần người nộp thay. Nếu đã chuyển đi trước 01/01/2027, hệ quả thuế năm 2027 là câu hỏi riêng phụ thuộc tình trạng thực tế; không được tuyên bố “không còn thuế nào sau khi bay”.
Nếu còn phải khai thuế thu nhập quốc gia, NTA phân biệt người chỉ định đại diện thuế (có thể khai theo hạn thông thường năm sau) với trường hợp không chỉ định và phải làm tờ khai trước khi xuất cảnh. Đây không phải là tờ khai đóng NHI hay thông báo chuyển địa chỉ.
Bảo hiểm, thuê nhà, tiện ích và thẻ cư trú
Nếu tham gia NHI, hãy yêu cầu địa phương chấm dứt/điều chỉnh sau chuyển đi và quyết toán phí còn thiếu hoặc được hoàn; bảo hiểm công ty có quy tắc chấm dứt riêng. Shinjuku hướng dẫn phải xử lý phí khi chuyển ra nước ngoài. Không tiếp tục dùng chứng từ bảo hiểm cũ sau khi hết quyền.
Báo trả nhà đúng hợp đồng, chụp đồng hồ điện nước và tình trạng nhà, trả khóa, để lại địa chỉ nhận thư và thỏa thuận tiền cọc. Đừng đóng toàn bộ ngân hàng/điện thoại quá sớm nếu còn cần nhận lương, tiền cọc, thuế hay hưu; hỏi ngân hàng giới hạn dịch vụ sau khi chấm dứt cư trú Nhật.
ISA về trả thẻ cư trú hướng dẫn cư dân trung/dài hạn rời vĩnh viễn mà không có quyền tái nhập phải trả thẻ tại cửa khẩu. Nếu rời theo quyền tái nhập hợp lệ thì là trường hợp khác; khi thẻ thực sự mất hiệu lực phải thực hiện nghĩa vụ liên quan. Nộp thông báo chuyển địa chỉ không tự hủy mọi quyền tái nhập, nhưng cầm thẻ cũ cũng không kéo dài quyền cư trú mãi mãi.
Quyết định cuối cùng trước khi mua vé
Nếu kỳ hưu ngắn và không quay lại, hãy kiểm tra đủ sáu tháng, các hiệp định và trần tính khoản trả rồi quyết định. Nếu có thể trở lại hoặc cộng gộp kỳ hưu, đừng đổi vĩnh viễn nhiều năm quyền hưu lấy khoản tiền mặt chỉ tính tối đa 60 tháng mà chưa cân nhắc.
Trước chuyến bay, xác nhận bằng văn bản: tenshutsu-todoke, NHI, thuế cư dân và thuế thu nhập, đại diện thuế nếu cần, trả nhà/tiện ích, thủ tục thẻ cư trú, địa chỉ liên lạc sau khi đi. Nếu mới đến Nhật thay vì sắp rời, xem tháng đầu đăng ký cư trú, My Number và bảo hiểm.