Tại Nhật Bản, việc ở lại dài hạn thường gắn với tư cách lưu trú (status of residence) phù hợp với hoạt động bạn được phép thực hiện. Visa dùng để nhập cảnh và quyền cư trú sau khi đến có liên hệ với nhau nhưng không phải một khái niệm. Khách nhập cảnh ngắn hạn không nên mặc định đó là con đường thông thường để đi làm.
Bắt đầu từ việc bạn thực sự định làm
- Đi làm tại Nhật: hỏi công ty tư cách lưu trú nào phù hợp với vị trí, cần giấy tờ học vấn và kinh nghiệm gì, có cần xin Certificate of Eligibility (COE) không. COE có thể hỗ trợ xin visa, không tự bảo đảm visa hoặc cho phép nhập cảnh.
- Đi học: hỏi trường về thủ tục bảo lãnh và việc làm thêm có cần xin phép riêng, chịu giới hạn gì. Tư cách du học không cho phép làm mọi công việc không hạn chế.
- Đi cùng gia đình: tư cách của vợ, chồng hay con phụ thuộc vào người bảo lãnh và quan hệ thực tế. Quyền làm việc của người phụ thuộc có thể khác người lao động chính; cần kiểm tra riêng. Có thể đọc bản tiếng Anh về tư cách của vợ/chồng và con tại Nhật bằng tiếng Việt.
- Kinh doanh, tự kinh doanh: không phải tư cách chuyên môn nào cũng cho phép tự nhận khách hàng hoặc mở doanh nghiệp. Xác minh đúng hoạt động với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trước khi nhận việc.
MOFA và Cục Quản lý Xuất nhập cảnh xử lý những phần khác nhau của quá trình.
Thống nhất lộ trình chuyển đến bằng văn bản
Trước khi nghỉ việc cũ hoặc trả tiền thuê nhà dài hạn, hãy xác định ai chuẩn bị hồ sơ, mốc thời gian, lãnh sự quán nào nhận hồ sơ và phương án nếu visa đến chậm. Chuẩn bị bằng cấp, hợp đồng lao động, giấy tờ hộ tịch, bản dịch khi cần.
Với công việc, yêu cầu điều kiện lao động bằng văn bản: tên và địa chỉ công ty, nơi làm việc, nhiệm vụ, mức lương, kỳ trả lương, giờ làm, làm thêm giờ, nghỉ phép, điều kiện chấm dứt hợp đồng. Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi có sổ tay điều kiện làm việc và kênh hỗ trợ người lao động nước ngoài. Kiểm tra phí và tư cách người môi giới trước khi trả tiền.
Những tuần đầu khi trở thành cư dân
Hỏi văn phòng quận hoặc thành phố của mình khi nào và bằng cách nào đăng ký địa chỉ, các thủ tục nhận diện cư dân và cách tham gia bảo hiểm y tế, hệ thống hưu trí phù hợp. Hỏi công ty phần việc nào họ chịu trách nhiệm. Nghĩa vụ phụ thuộc tư cách và điều kiện lao động; bảo hiểm du lịch tư nhân không tự thay thế bảo hiểm cư dân bắt buộc.
Trước khi mở tài khoản ngân hàng và đăng ký điện thoại, tìm hiểu tài liệu từng nhà cung cấp yêu cầu. Giữ bản sao thẻ cư trú, thông báo xuất nhập cảnh, số liên hệ khẩn cấp tại nơi an toàn. Đối với khám chữa bệnh, xem hướng dẫn y tế bằng tiếng Việt.
Đổi việc, chuyển nhà hoặc ra nước ngoài
Các hoạt động bạn được làm có thể bị giới hạn theo tư cách lưu trú. Đổi công ty, vị trí hoặc lĩnh vực có thể đòi hỏi thông báo hay đổi tư cách; cần hỏi trước khi bắt đầu công việc mới. Theo dõi thời hạn giấy tờ và các thông báo bắt buộc. Tư cách cư trú cũng không tự trả lời mọi câu hỏi về quyền tái nhập cảnh sau chuyến đi nước ngoài.
Hỗ trợ ngôn ngữ và hành chính ở thành phố nhỏ có thể khác Tokyo, Osaka. Tìm thông tin hỗ trợ cư dân nước ngoài tại địa phương trước khi chuyển đến.
Danh sách kiểm tra quyết định
- Hoạt động thực tế, người sử dụng lao động và tư cách dự kiến đã rõ chưa?
- Ai chuẩn bị hồ sơ, xử lý ra sao nếu phê duyệt bị trì hoãn?
- Hợp đồng lao động và trách nhiệm bảo hiểm đã được ghi thành văn bản chưa?
- Chỗ ở có thể linh hoạt nếu ngày nhập cảnh thay đổi không?
- Bạn đã hỏi thủ tục đăng ký địa chỉ và gia hạn cho đúng tư cách của mình chưa?
Giới hạn nội dung: Quyền cư trú, làm việc, thuế và bảo hiểm phụ thuộc quy định hiện hành cùng hoàn cảnh mỗi người. Hãy hỏi cơ quan Nhật hoặc chuyên gia phù hợp trước khi thực hiện.